De Theetante

De laatste jaren uit het leven van lady Mary zijn heel genoeglijk. Ze woont heel comfortabel in een knusse cottage, omringd door zorgzame bedienden en een lief petekind. Hoe oud ze ook is, echte kwalen heeft ze niet, ze is een beetje langzamer en ze heeft een leesbril nodig, maar dat is het dan ook. De dagen glijden aangenaam voorbij en lady Mary kan zich eigenlijk niet voorstellen dat ze ooit zal sterven. Een testament maken stelt ze dan ook steeds weer uit, en als ze dan toch iets op papier zet, verstopt ze dit documentje vlug, opdat anderen er niet vanaf zouden weten. Want ja, de eigen sterfelijkheid erkennen, dat doet Lady Mary natuurlijk niet. Maar dan steekt er, geheel onverwacht, een iets te gure windvlaag op, en lady Mary vat kou. Het einde komt snel en zacht, zo zacht dat de oude dame aanvankelijk niet eens doorheeft dat ze eigenlijk gestorven is. Maar nadat ze enkele oude aanbidders heeft ontmoet, van wie ze zeker weet dat ze al lang zijn heengegaan, beseft Mary dat het waar ...

"Mijn moeder leest een lesbische vampierenroman", welke puber kan dat nu zeggen? De mijne kon dat met recht en reden beweren, want het was gewoon waar. En dat kwam zo. Vorige week las ik namelijk Dracula van Bram Stoker, en kwam ik erachter dat Bram niet de allereerste was die een Vampier ten tonele voerde.  Sheridan Le Fanu, een Ierse schrijver van spookverhalen, was hem namelijk voor. In 1872 beschreef hij al een akelig bloedzuigend wezen, namelijk de mysterieuze Carmilla. Dat wilde ik natuurlijk graag meemaken en dus reisde ik al lezend af naar het verre Oostenrijk. Een mysterieuze logée Het verhaal speelt zich af, hoe kan het ook anders, in een oud, krakerig kasteel, ergens diep in duistere bossen verscholen. Daar woont Laura, een lieftallige deerne, die zich in alle eenzaamheid nogal te pletter verveelt. Groot is haar vreugde als zich, totaal onverwacht, een logée aandient in de vorm van de ravissante Carmilla. Het klikt meteen tussen de jongedames en ze borstelen einde...

Ja, beste mensen, het is weer zover: Halloween! Een feest dat in de wijk waar ik woon behoorlijk uitbundig wordt gevierd. Waar mijn buurvrouwen zichzelf met graagte omtoveren in akelige toverkollen, bestaat mijn bijdrage vooral uit het inslaan van pakken snoep. Ik stel kleine griezels nu eenmaal niet graag teleur. Maar verder heb ik weinig met dit feest, al inspireerde het mij wel tot de lectuur van Bram Stoker's Dracula . Ik vroeg me namelijk af: heeft dit verhaal de tand des tijds doorstaan? (ja, flauwe woordspeling, ik weet het, maar ik kon het niet laten, sorry) En, was het de moeite, tante? Jazeker! Ik ben helemaal fan: wat een geweldig boek. Het bevatte enerzijds alles wat ik ervan verwachtte, zoals: duistere kastelen, grimmige kerkhoven en akelige bloedspatten. Huiveringwekkende scènes te over, bijvoorbeeld die waarin ondoden op akelige wijze een spies door hun hart krijgen geduwd (trouwens, tante, dat gaat niet op on-akelinge wijze: ook weer waar). Goed, het bevatte dus de ...

Mijn kinderen geloofden zichzelf bijna niet. Want, een Franse serie bekijken, dat valt doorgaans ver buiten de comfortzone. Maar Lupin op Netflix bracht het voor elkaar. Ondanks alle lof van de jeugd heb ik de serie zelf nog niet bekeken, maar het maakte me wel nieuwsgierig naar de boeken waar men zich losjes op baseerde. Ik kende Lupin namelijk al een beetje uit de colleges kunstgeschiedenis. Daar bespraken we immers in detail de geschiedenis van Het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck. De Dief, Arsène Goedertier, was een grote fan van zijn naamgenoot Arsène Lupin, de meesterdief die de ideale misdaad kon plegen. Zijn aanpak zou een inspiratiebron zijn voor de nog steeds onopgeloste diefstal op het paneel van de rechtvaardige rechters. Goedertier gebruikte zelfs zinnen uit de boeken van Lupin in zijn afpersingsbrieven.  Zo'n inspirerend heerschap, daar wil een eens meer van weten (dit mens althans) en omdat er onlangs een Nederlandse vertaling van Lupin verscheen, 318#1,  do...

Laten we met het goede nieuws beginnen. Want zo ben ik nu eenmaal, mijn glas is altijd halfvol. En wat zit er dan deze week in dat glas? Een boeiend verhaal over hoe de schilderijen van Vincent van Gogh tot ons zijn gekomen. Want dat liep nu niet bepaald van een leien dakje. Vincents werk was namelijk wel erg intens voor de negentiende eeuwse smaak, en aanvankelijk raakte het werk van de "knotsgekke schilder" maar moeilijk verkocht. Zijn broer Theo bleef er echter in geloven en kocht heel wat schilderijen op. Na de dood van Theo was het diens vrouw, Johanna die is blijven ijveren voor erkenning. Zij was het die erin slaagde om Vincent op de kaart te zetten, en zonder haar had het Van Gogh museum niet bestaan. Dat zij het meer dan waard was om eens een boek aan te wijden, staat dus buiten kijf. Volkomen terecht en niets dan hulde. Maar dan nu het minder goede nieuws, want de " Vie Romancée " die Silke Rieman en Ben Verbong over haar maakten, verdient niet meteen het ...

Iedere verteller weet: een goede spanningsboog is het halve werk. Of het nu een ontluikende idylle is, een queeste naar een mysterieuze schat, een who done it of een coming of age, wek nieuwsgierigheid op bij de lezers en het verhaal loopt als een trein. Zeker als je dan ook nog eens elk hoofdstuk laat eindigen op een cliffhanger van formaat. Als ik zelf verhalen ga vertellen is dat dan ook het eerste waar ik over nadenk: welke boog ga ik spannen om de luisteraars mee te lokken? Dat een goede schrijver echter helemaal geen spanningsboog nodig heeft, toon Elizabeth Gaskell aan met  Cranford  (1851). Een heerlijk boek over het leven in een popperig Brits dorpje, waar blijkbaar alleen dames op middelbare leeftijd wonen. Ze breien, ze drinken thee, ze houden elkaar in de gaten en ze hebben heel veel werk met het naleven van ongeschreven regeltjes.   Die regeltjes zijn trouwens vrij hilarisch. Zo is het bijvoorbeeld echt niet de bedoeling dat je laat merken krap bij ...

Mijn zoektocht naar tijdloze klassiekers gaat niet over rozen. Integendeel, mijn queeste kent een bochtig parcours. Want, waarde lezer, het is niet al goud dat er blinkt en het boekenbloggers bestaan heeft ook schaduwzijden. Daarom hierbij drie beroemde pennenvruchten die ik zuchtend ter zijde schoof. Ga er eens door en breng mij, waar nodig, op andere gedachten. Ik hoor graag van u! Het wassende water - H. De Man Toen ik nog geen thee lustte, lang, lang geleden dus, in de jaren '80, was het "wassende water" behoorlijk hip. Er was namelijk een serie van op TV, waar ik als klein wicht niet naar mocht kijken. Geen betere hefboom om ergens heel erg in geïnteresseerd te raken dan een verbod, en dus bleef deze titel in mijn achterhoofd rondzweven. Uiteraard bevond dit veronderstelde meesterwerk zich in vaders bibliotheek, dus vol verwachting dook ik erin. Aanvankelijk was het nog best grappig: dat ouderwetse Nederlands! Die verschrikkelijk bazige moeder! De koppigheid van de h...

Had u mij een maand geleden gevraagd: "Theetante, Degas, wat roept dat zoal op?", dan was ik vast niet verder gekomen dan dromerige balletmeisjes. Van het soort plaatjes dat ik als achtjarige prachtig vond, maar die ik later (toen bleek dat ik echt te houterig was om enige danscarrière te ambiëren) op heel wat minder interesse konden rekenen. Niet meteen een schilder die me nieuwsgierig maakte. En, o, o, o, wat was dat ten onrechte. Zo bleek althans deze week! Want ja, gelukkig is er Arthur Japin, die er steeds weer in slaagt om historische verhalen zo meeslepend te vertellen dat ze onvergetelijk zijn. In zijn meest recente boek, Mrs. Degas, ontmoeten we de schilder in 1912. Hij is op dat moment stokoud, nagenoeg blind en meer dan eigenwijs. Het huis waarin hij al decennia lang woont en werkt wordt afgebroken en de arme man moet verhuizen. Gelukkig komt er hulp van een vriendelijke jongedame die samen met hem zijn archief gaat selecteren. Dat is immers geen sinecure als je n...

Als een boek "het revolverschot" heet, en er wordt op pagina drie een revolver cadeau gedaan, dan weet je als lezer één ding heel zeker: dit onding zal afgaan. En toch, beste mensen, toch kwam het schot voor mij totaal onverwacht. Ik dacht immers dat de knal pas helemaal op het einde zou komen, maar nee hoor, ergens op tweederde van het verhaal was het zover. En ik had het niet zien aankomen. Een kroniek van een aangekondigde dood was dit dus niet, wel een bijzonder mooi en tragisch verhaal over twee zussen in een klein Vlaams stadje anno 1911. Ze zijn de dochters van de notaris en na de dood van hun vader voelt het grote huis leeg aan. Beide dames snakken naar een man en een groot gezin, maar er dienen zich niet echt mogelijkheden aan. Totdat er één heerschap aanbelt die hun beider hart in vuur en vlam zet. En dat heeft zo zijn gevolgen... Dit prachtige kleine boekje is een psychologisch portret van de oudste zus, Marie. Zij scheelt tien jaar met de jongere Georgine. In haar...

Er is een Leuven een kinderboekenwinkel die De kleine Johannes heet. Een heerlijke plek, waar men de mooiste prentenboeken kan ontdekken en ook voor oudere kinderen pakkend leesvoer vindt. Het lijkt of de zon er altijd schijnt, en ik kom er dan ook graag. Daarom dacht ik altijd: het boek waar deze winkel naar is vernoemd, moet wel een erg leuk boek zijn! Het kan niet anders of het moet een vrolijke wereld beschrijven, vol warmte en gezelligheid. Soort zoekt toch immers soort? En hoewel ik de winkel al zo'n twintig jaar ken, nam ik pas afgelopen week de proef op de som. *** Aanvankelijk dacht ik precies te hebben gevonden wat ik zocht. De kleine Johannes ontmoet namelijk op een zonnige lentedag het elfje Windekind dat hem meeneemt naar de wonderlijke wereld van de insecten. Daar ontmoet hij de meest heerlijke types die natuurlijk een dikke knipoog zijn naar de mensensoort. De vredesmieren, de krekels en de meikevers, ze deden me glimlachen. Wat een leuk boek! En ja, hoor, op een zo...

Tijdens onze week in Frankrijk verdiepte ik me dus in de vrouwen van Napoleon , en ik las een boek over de tijd na Waterloo. Want ja, eens moet eens mens zich toch eens wagen aan de Comédie Humaine van Balzac, en dan is een klein boekje in Nederlandse vertaling misschien het beste vertrekpunt. Ik koos dus voor Kolonel Chabert , volgens vertaler Hans van Pinxteren een levendig voorbeeld van de vertelkunst van de schrijver. En zijn er zelfs die beweren dat dit "de meest uitgebalanceerde vertelling uit zijn oeuvre" is. Meer geloofsbrieven had ik niet nodig: lezen maar! De hoofdpersoon uit deze novelle, Kolonel Chabert himself , is officieel gesneuveld op het slagveld. Daar gaat iedereen toch vanuit. Vooral zijn vrouw dan, die al snel een andere echtgenoot heeft gevonden en het ruime pensioen van de overledene heeft opgesoupeerd.  Maar Chabert leeft, en via een lange en moeizame weg bereikt hij uiteindelijk Parijs. Daar wil hij vechten voor zijn recht om te bestaan. Hij wil zijn...

De voorbije zomer brachten we een genoeglijk weekje door in Frankrijk. Tijdens zo'n uitstap verblijd ik de reisgenoten graag met weetjes. Ik kies dan van te voren de sappigste verhalen uit en deel die dan ter plaatse. Niet elke puber vindt dat een feest, maar roddels over geheime minnaressen, slimme ontsnappingen en geslepen misdaden doen het altijd goed. De hang naar sensatie is immers tijdloos, toch? Helaas kwamen we op onze reis langs de Loire niet meteen heel veel aanknopingspunten tegen om het over Napoleon te hebben. Jammer, anders had ik heel wat smeuïgs kunnen serveren uit het boek dat ik aan het lezen was. Want " Het hart van Napoleon " van Johan Op de Beeck leest als een trein en rijgt op vermakelijke wijze de ene anecdote na de andere aan elkaar. Ik las het met plezier, maar schakelde wel even de historica in mezelf uit.  Op de Beeck is namelijk echt een verhalenverteller, die in negentiende-eeuwse traditie drama en emotie niet schuwt, maar lekker dik aanzet. E...

Een hele tijd geleden alweer was ik voor het werk op bezoek in het Hopmuseum in Poperinge . Ik kreeg er een rondleiding van de conservator en er ging een wereld voor me open, want bij het product "hop" had ik dus nog nooit stilgestaan. Halverwege onze route haalde ze even diep adem en zei toen met gepaste trots: "En dit is nu een ast!". Vol verwachting keek ze me aan, want ze rekende blijkbaar op een feest van herkenning. Maar ik had toen nog nooit van een ast gehoord, laat staan van het wondermooie verhaal van Stijn Streuvels dat zich op deze plek afspeelt. Die schade moest dus worden ingehaald, en dat is afgelopen week eindelijk gebeurd. Voor we verder gaan, wat is een Ast? Dat is een droogoven, waar men cichorei of mout (voor het bier) droogt. Vaak is het een zolder waarbij men de warmte langs onderen laat komen en het te drogen product op de vloer uitspreidt. Daarna verhit men de oven en droogt men urenlang. Het was hard en vooral ook erg warm werk, dat het leve...

Wat zou u doen met een teletijdmachine? Ik zou naar het verleden afreizen, zonder twijfel! Om precies te zijn naar het mooie jaar 1990. Ergens in de zomer misschien, al is een winterse avond ook een optie. Ik land dan in mijn ouderlijk huis, midden in mijn eigen puberkamer. Ik ben namelijk nieuwsgierig: was dat ook zo'n puinhoop als ik dagelijks moet gadeslaan en die de rillingen over mijn rug doet lopen? Lagen er bij mij ook kledingstukken in hopen op de grond, op niet esthetische wijze vermengd met make-up, schriften, handdoeken, snoeppapiertjes en vuile sokken? Heerste er ook daar het constante risico om "iets met pootjes" te ontmoeten? Vast niet, denk ik vaak. Ik maak me immers sterk dat ik "altijd al" ordelijk geweest ben, maar klopt dat eigenlijk wel? Er is dus maar één manier om daar nu nog achter te komen: hopla in de tijdmachine! Maar nu naar het boek, tante, dit is tenslotte een boekenblog en geen therapiesessie! Goed! Back to business ! Ik zou als his...

De kleinere musea zijn vaak het fijnste! Zo hou ik bijvoorbeeld erg van het Antwerpse museum Mayer van den Bergh en genoot ik in Londen enorm van de Courtauld Art Gallery . Beide musea beschikken over een collectie aan topwerken, aantrekkelijk gepresenteerd in een bijna huiselijke setting. Beiden zijn het werk van een gepassioneerd verzamelaar, en ze moeten ook allebei de herinnering aan de stichter levend houden. Omdat er niet te veel werken te zien zijn, wordt je als bezoeker niet gedwongen om keuzes te maken ("die galerij slaan we maar even over"). Geen fear of missing out en je komt zo helemaal geïnspireerd weer naar buiten. Wat een zalige plekken zijn dat toch! Een derde museum dat volgens mij naadloos in dit rijtje past is het musée Nissim de Camondo in Parijs. Dat een hoogstaande collectie achttiende eeuwse kunst herbergt. Ik heb het nog niet bezocht, maar het staat hoog op mijn lijstje, zeker na het lezen van de Brieven aan Camondo  van Edmund de Waal. **** In dit ...

Het was zomervakantie en ik dacht: tijd voor een dikke klepper. Dus haalde ik Victor Hugo's " L'homme qui rit " in huis. Ik keek ernaar uit om te worden meegesleept door een groot verteller en nestelde me dus alvast in de hangmat. Zo'n 120 pagina's hield ik het vol en toen dacht ik: waar ben ik nu eigenlijk mee bezig? Want onze Victor bleef maar inleiden, sfeerscheppen en kennis tentoonspreiden, maar het verhaal was ondertussen geen stap verder. De man werd per pagina betaald, dat is duidelijk. Maar mijn geduld was op. Waar dit boek van Victor Hugo symbool staat voor het ene uiterste: barokke overdaad, staat de novelle Ethan Frome van Edith Wharton symbool voor de andere kant van het vertellersspectrum. Dit boekje vertelt in enkele pagina's een heel dramatisch verhaal, verpakt in rake scènes en betekenisvolle stiltes. Heel verfrissend na de ronkende retoriek van de praalzuchtige Fransman. De frisheid van Ethan Frome heeft natuurlijk ook te maken met de ...

Van jongs af aan lees ik al graag de krant. Vroeger natuurlijk altijd een papieren exemplaar, tegenwoordig lees ik digitaal bij het ontbijt of (hopelijk snel weer) op de trein. Alleen in het weekend trakteer ik mezelf nog op zo,n heerlijk ouderwets knisperend exemplaar, en daar kan ik echt van genieten. Even de balans opmaken en vooruitkijken, het is een heerlijk zondags ritueel.  Ook Holmes en dr. Watson waren grote fans van de krant. Bij gebrek aan twitter, website en TVjournaals was dat natuurlijk dé bron van informatie bij uitstek. In vele verhalen nemen beide heren het drukwerk dan ook gretig ter hand en gaan er eens goed voor zitten. Met een versgestopte pijp en een glas wiskey bij de hand kammen ze de "annonces" nauwgezet uit. Want in die soms heel cryptische berichtjes schuilen aanwijzingen, ze bevatten verborgen hints en snode plannen. Meer dan de moeite dus om daar even grondig naar te kijken. De aanhouder wint, ook op dit vlak. Uiteraard is Sherlock Holmes, meer da...

Waarde vrienden van het boek! Ik richt mij tot u met een verontrustend bericht. De voorbije week kruiste lady Susan immers mijn pad. U kent haar wel:  charmant & beeldschoon, maar ook bijzonder sluw & geslepen. Zij is iemand die elke situatie moeiteloos in haar voordeel draait & altijd wel een manier vindt om zichzelf goed te praten. Dat anderen de scherven dan moeten opruimen lijkt haar minder te deren, helaas!  Uiteraard is het haar goed recht om zich in affaires storten & harten te breken, edoch de voorbije week liep het werkelijk de spuigaten uit. Want was was het geval, lieve vrienden, deze dame heeft een lieftallige dochter van zestien lentes. Een vriendelijk een meegaand typetje, welbespraakt en wel belezen & vooral ook een tikkeltje bedeesd. Een lieverd kortom. En dit onschuldig wichtje werd door haar moeder plots op de huwelijksmarkt gegooid & gekoppeld aan een oude vlam van mams.  Op zich is dat al erg dramatisch, maar het werd nog erger,...

Beste mensen, de wereld gaat weer open! En hoewel ik daar al maanden naar smacht en allerlei wilde plannen heb gesmeed, blijf ik toch een beetje op de drempel plakken. Ik vond het wel fijn rustig, dat thuiszitten. En ik heb niet meer zo'n zin om me in de massa te begeven. Ik moet dus echt even diep ademhalen om mijn veilig nestje uit te vliegen en weer onder de mensen te komen, gek hè? Of misschien ook niet, want het verlaten van de veilige haven heeft zo zijn gevaren. Neem nu de onkreukbare (en onuitstaanbare) leraar Metz. Door zijn leerlingen steevast "Mest" genoemd. Een droogstoppel zonder weerga. Zo iemand die altijd thuis achter zijn boeken zit en op school geen ander pleziertje heeft dan de leerlingen te betrappen op het uitspreken van zijn bijnaam en hen dan in een kast op te sluiten. Juist ja, een uiterst sympathiek heerschap, ahum! Op zekere dag besluit deze Mest om een stelletje erg balorige leerlingen eens echt in een moeilijk parket te brengen. Wat is het plan...

Beste mensen, even tussendoor twee heuglijke nieuwtjes, aangaande verstrekkende blogactiviteiten en een eenvoudige manier om daarvan op de hoogte te blijven. En ook gewoon over gezellige plannen, dus lees vooral verder! Een tweede stek voor boekenblogs Laat ik een geheim vertellen: ik lees véél meer dan wat op deze blog verschijnt. Maar omdat ik hier verslag uitbreng van mijn speurtocht naar leesbare oude literatuur is daar eigenlijk geen plaats voor.  Gelukkig kreeg ik de kans om ambassadeur te worden van de fijne locale website  Leuven Leest . U vindt daar nu al een foto van ondergetekende en wat info over mijn leesvoorkeuren. En meteen ook vijf extra boekentips! Vanaf nu zal ik daar regelmatig een nieuwe tip aan toevoegen, dus wie denkt: ik wil wel eens weten wat Jacqueline vindt van het meer recente werk: allen daarheen! Een nieuwsbrief Al eventjes geleden vernam ik bovendien dat het automatische abonnement op deze blog vervalt, en dat het super ingewikkeld is om dat weer ...

Tantes theekopjes  zijn al lang niet meer zo klein. Er is er zelfs eentje al bijna volwassen. Nog een week of twee en hop, het is zover! Het tweede theekopje volgt vast ook dra en dus is het einde van een tijdperk nabij. Uiteraard is dat prettig. Een mens krijgt zo weer eens tijd voor zichzelf. Men hoeft niet voor alles een babysit te regelen. Er moeten geen spartelende wezens meer in bad te worden gezet. En er hoeft nog zelden conflictbemiddelend te worden opgetreden. Kortom: best wel rustig. Maar er is één ding dat ik enorm mis en dat is het voorlezen. En daardoor ook: de kinderboeken. Af en toe overvalt me nog de neiging om een verhaaltje te vertellen, maar geen puber die daar naar luistert natuurlijk; jammer, jammer. Dus las ik Winnie the Pooh voor mezelf, in het gezelschap van Abel de kat (die trouwens wel wil luisteren, maar die ook op de meest ongepaste momenten ineens wegloopt en er zo blijk van geeft dat hij niet echt heeft opgelet. En dat is een schande!) *** Winnie the ...

Het was pas tijdens de derde Coronagolf dat ik het ontdekte: onze bibliotheek heeft ook een aanbod aan e-books.  O, mensen, wat een doos van pandora! Een groot aanbod aan pakkende titels en meeslepende kronieken binnen handbereik! Hoewel ik het papieren boek zeer genegen ben, en weinig me meer verblijdt dan een boekenlegger tussen wat al achter de rug is en wat nog komen gaat, ging ik toch overstag. En één van de eerste boeken die ik leende was een collectie verhalen van Edith Wharton, Romeinse koorts. In deze bundel begeven we ons in de upper class van New York. En dat betekent natuurlijk: dames die bulken van het geld en zich ontiegelijk vervelen. Gelukkig zijn er altijd andere dames waar je op kunt neerkijken en waar je over kunt roddelen. Vooral dan als die andere dames gescheiden zijn of iets anders "raars" doen wat niet past in jouw keurig afgestofte wereldbeeld. Wharton zet die buitenbeentjes vaak centraal in haar verhalen. Het gaat dan over vrouwen van een zekere leef...

  Niets zegt meer over een tijd dan de influencers, en hier ziet u er eentje uit 1840. Pauline Viardot is haar naam en ze was één van de grootste operasterren uit haar tijd. Ze reisde heel Europa door en trad zelfs op in Amerika. De jonge schrijver Ivan Tourgeniev viel als een blok voor haar toen ze door Rusland tourde: wat een stem! Wat een persoonlijkheid! De arme jongen raakte helemaal verslingerd aan deze dame en zou haar de rest van zijn leven volgen. Trouwen deden ze nooit (Pauline was namelijk al "bezet") maar ze kregen waarschijnlijk wel een kind samen. En als ze niet bij elkaar konden zijn, dan schreven ze gepassioneerde brieven, bladzijden lang. Orlando Figes neemt de liefde tussen Pauline Viardot en Ivan Tourgeniev als uitgangspunt om een beeld te schetsen van het Europa van de negentiende eeuw. De geliefden en hun entourage vormen de rode draad in een wervelende kroniek waarin je werkelijk vanalles bijleert over de periode waarin een Europese cultuur vorm kreeg. H...