Ruik!

Daar is de lente! Daar is de zon! Daar is theetante, nog net niet uitzinnig van vreugde. Buitensporig gelukkig met licht en warmte. Want geef toe, de wereld ziet er veel beter uit, met zo’n vleugje groen. En het ruikt plots ook helemaal anders: frisser, zoeter, lichter. En dan denkt een mens al eens na over vorige lentes, prille liefdes, gekke paashazen en idyllische ogenblikken….

Dat een geur naadloos bijzonder levendige herinneringen kan opwekken wist Proust natuurlijk ook al. Een kopje lindethee en een verkruimelde Madeleine waren voldoende om hem duizenden pagina’s mee te slepen naar lang vervlogen tijden. Geur doet volgens Proust ongewild herinneringen bovenkomen: die je plots overvallen en je bijna als een teletijdmachine terugflitsen naar het verleden. Ja, ja, wat een kop thee al niet teweeg kan brengen.

In het boek “geuren” van Philippe Claudel komt eveneens een kopje lindethee voor. Samen met nog 62 andere geuren vormt het de aanleiding om herinneringen op te halen. Niet duizend pagina’s lang, maar binnen het bestek van een klein boekje. Met 63 kleine hoofdstukjes, mini-verhaaltjes. Soms lieflijk, soms ontluisterend maar altijd poëtisch: Claudel op z’n best.

Tante heeft dit boekje héél langzaam gelezen. Bewust. Met mondjesmaat (of neusjesmaat) aan het tempo van twee of drie hoofdstukjes per dag. Dit is immers een boek waar je met mate aan mag snuffelen, anders vervliegt het parfum. Je moet de woorden even laten smelten, weer wat teruglezen om dan met een glimlach het boek weer dicht te slaan. Wat tante betreft: ideaal om zo een dag rustig te beginnen en de laatste slaap te verdrijven (want tja, het concept “ochtendhumeur” is haar helaas niet vreemd).

Natuurlijk waren niet alle verhalen even raak of even herkenbaar. Maar Claudel vertelt wel prachtig over de geur van kaneel, gebakken spek of zonnebrand. Hij geeft een lofzang op de keuken (de enige plaats waar een mens helemaal zichzelf kan zijn), laat zien wat de geur van versgemalen koffie met een mens kan doen, en weet zelfs mist een geur toe te kennen.

Sommige stukjes zijn heel intiem en kwetsbaar mooi. Zoals de geur van zijn slapende dochtertje, of de lichte rozengeur van stokoude dametjes. Ook het verhaal over de trui waarin de geur van zijn overleden oom nog wekenlang aanwezig was, was erg ontroerend.

Andere verhalen moeten het dan weer vooral hebben van de nostalgie. Zo voert Claudel ons mee naar een ouderwetse dorpskapper met pommades, de geur van een drogisterij van weleer en de zalfjes die zijn moeder vroeger gebruikte. De aftershave van zijn vader passeert de revue, net als de mufheid in het huis van zijn oudtante. Ook de hoofdstukjes over kolenkelders en klaslokalen doen de lezer haast melancholisch terugverlangen naar vroegere tijden, “toen alles zoveel eenvoudiger was”.  Je zou Claudel deze nostalgie kunnen verwijten, want het is wel erg lieflijk, zonnig en idyllisch allemaal. Maar, kom, we vergeven hem, want hij schrijft het zo mooi….

De geuren in het boek zijn trouwens niet allemaal “lekker” of verfrissend. Er zit ook heel veel stank bij, van mest bijvoorbeeld, van een kadaver of een publiek urinoir. Nare geuren, die we graag zouden willen wegpoetsen. Maar, zo waarschuwt Claudel ons, we moeten oppassen om niet in een geurloze wereld te belanden, want ook deze geuren maken deel uit van de menselijke ervaring, van mens-zijn dus. Ze zijn wezenlijk voor ons bestaan: een geurloze wereld zou onmenselijk zijn. (zoals ook Suskind met zijn boek “Het parfum” al aantoonde)

Kortom: een boek om heel voorzichtig van te snoepen, eventjes tussendoor.  Claudel zoals tante hem graag leest. Rest haar enkel te verzuchten: hoe gaat ze nu haar dagen rustig opstarten? Maar misschien is een vrolijk lentezonnetje al voldoende om de laatste spoortjes ochtendhumeur weg te vagen? En anders moet ze maar een kopje lindethee zetten!

PS. Benieuwd wat andere bloggers van Geuren vonden? Lees het onder andere hier en hier