zondag 28 februari 2016

De geniale vriendin – Elena Ferrante




Een zeemzoete soap voor de ene; voor de ander een treffende antropologische studie. Ja, de meningen liepen weer heerlijk uiteen tijdens onze laatste boekenclub. En dàt is nu juist zo fijn. Want anderen zien soms wat buiten je eigen blikveld valt. Zoiets is steeds verrijkend, zelfs al paste ik mijn mening (die van de soap) niet aan.

Maar waar gaat het over? De geniale vriendin is het eerste deel van een reeks die de lotgevallen van twee Italiaanse vriendinnen beschrijft. Lila en Elena wonen in dezelfde Napolitaanse wijk, waar ze begin jaren vijftig samen naar school gaan. Beide meisjes hebben een grote levenslust, een sprankelende geest en een grote wil om iets van het leven te maken. Elena mag voortstuderen, Lila niet. Hun levens groeien uit elkaar, maar raken steeds opnieuw met elkaar verweven. 

Een paar thema’s die tijdens onze bespreking aan bod kwamen:

De beslotenheid van een wijk

Het grootste deel van deze roman speelt zich af in één en dezelfde Napolitaanse wijk. De inwoners voelen zich sterk verbonden met elkaar. De grens van hun wijk is de grens van hun leven, zo lijkt het. Ieder heeft zijn of haar eigen rol in het gedeelde leven. En hoewel het evenwicht af en toe verschuift, de balans blijft zodat er schijnbaar niets echt verandert. Dat vonden we enerzijds heel mooi en warm, maar tegelijkertijd ook beklemmend. De druk van sociale conventies is zo wel erg groot, en dat blijkt ook uit het boek.

Het gewicht van het verleden

Speels groeien beide meisjes op in de wijk. Wonderlijk hoe hun fantasie zich vermengt met de realiteit. Tot het moment van inzicht komt. De Tweede Wereld Oorlog en het leed dat daarmee gepaard gaat, schuilt onder het vredige heden. Elke volwassene draagt deze last met zich mee. Tijdens een soort existentiële crisis  zien de beide meisjes dit en besluiten dat ze niet verantwoordelijk zijn voor dit verleden. Dat ze deze schaduw niet mee willen nemen, maar een nieuw leven vol lichtheid willen beginnen. Deze passage vond ik persoonlijk het meest boeiende in dit boek: het moment waarop de maskers afvallen en de bittere onderlaag zich manifesteert zal ik niet snel vergeten.

Het dreigende geweld

Het leven in de wijk is hard, er vallen klappen, letterlijk en figuurlijk. Kinderen lijden daaronder en willen het zo graag anders doen in de toekomst. Naarmate het verhaal vordert blijkt hoe moeilijk het is om niet in dezelfde val te trappen. Vooral de jongens transformeren angstwekkend snel van minzame broertjes tot maffiosi in de dop. Is daar dan niets aan te doen?

De relatieve vrijheid van de keuze

Lila en Elena maken andere keuzes in het leven. Of denken toch dat ze een vrije keuze kunnen maken. Lila opteert voor het huwelijk en doet dat heel eigenzinnig: door de keuze van haar man hoopt ze vrijheid te verwerven en een eigen leven te kunnen opbouwen. Helaas blijkt al snel dat ook dit huwelijk diep verweven is met het verleden en de sociale relaties in de wijk. Vrijheid is zeer relatief.

Ons oordeel

Ik zei het al: we raakten het niet eens. Er waren er die dit boek bijzonder graag lazen, die het meeslepend vonden en die door het verhaal werden geraakt. Deze sociale schets van een Italiaanse wijk deed sommigen terugdenken aan het magistrale La meglio gioventu

Ikzelf was minder opgetogen. Inderdaad, de belangrijkste historische ontwikkelingen zijn in het verhaal verweven en er zit meer dan eens een antropologisch laagje in de tekst, maar ik vond het vooral niet vooruitgaan. Ellenlang staat de auteur stil bij details en de vaart ontbreekt voor mij volledig. Waar me dit bij Knausgard niet stoort, was dat hier wel het geval. Ik vond het echt een tikje saai en langdradig en ook wel wat voorspelbaar. Ondanks de mooie momenten die erin zaten, ontbraken voor mij treffende beelden die me echt in het verhaal zouden hebben gezogen.

Kortom: dit boek zette me niet spontaan aan tot mijmeringen over het leven. Maar de boekenclub deed dat wel en liet me net even anders kijken naar dit verhaal. Zo kon ik toch een diepere laag ontdekken. En daar doen we het uiteindelijk allemaal voor!

(Ps. De methodiek volgt later deze week)

6 opmerkingen:

  1. Hoi Jacqueline, tot nu toe heb ik enthousiaste verhalen over dit boek gelezen. Ik wil het dus toch voor mezelf ontdekken, ondanks je wat minder positieve bespreking. Groetjes, Erik

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Wat interessant! Hella was ook minder enthousiast. Het boek staat op mijn lijstje van 15 Zeker-Te-Lezen Romans voor 2016. Daarvan heb ik er net weer eentje uit en nu weet ik meteen welke roman de volgende wordt. Als het goed is lees je dus over een tijdje ook wat ik ervan vond. Ik ben benieuwd.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Oh, ik was juist behoorlijk enthousiast! https://www.goodreads.com/review/show/1394514571?book_show_action=false

      Verwijderen
    2. Dan heb ik je opmerking "vond het heel boeiend maar ben niet zo lyrisch als veel anderen" duidelijk niet goed geïnterpreteerd, Hella. Ben inmiddels in het boek begonnen (enkele tientallen pagina's op streek) en het heeft me wel alvast te pakken.

      Verwijderen
  3. Ja, ik was wel enthousiast, omdat ik die jaren '50 sfeer in Napels zo goed getroffen vond. Maar zo goed om te zien dat iedereen weer andere dingen uit een boek haalt en dat een boek nooit hetzelfde betekenen kan voor verschillende mensen!

    Groetjes,

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Beste allen! Ja de meningen lopen nogal uiteen, dus ik ben benieuwd wat Anna en Erik ervan zullen vinden. Ik moet toegeven dat ik het tegenwoordig heel druk heb met de combinatie werk-gezin-studie en allerlei vrijwilligerswerk. Daardoor lees ik minder geconcentreerd merk ik. Dus misschien was het ook niet het goede moment om dit boek te lezen. Ik kijk in elk geval uit naar jullie visie!

    BeantwoordenVerwijderen