woensdag 23 december 2015

Geiger, De oude koning in zijn rijk



Het is ondertussen alweer acht jaar geleden dat mijn allerliefste papa stierf aan de gevolgen van Alzheimer. Een langgerekt afscheid was het, waarbij een erudiet man langzaam aan verbrokkelde tot een heel stil restje mens. Intens treurig en hard. Ik mis hem nog elke dag.

Sindsdien loop ik met een grote boog om boeken heen die ook maar in de verte met dementie te maken hebben. De confrontatie ontwijken heet zo iets. Geen oude wonden willen openscheuren, geen zielepijn opwekken. Tot een week geleden.

De oude koning in zijn rijk is namelijk een wonderbaarlijk en bijzonder troostend boek over Alzheimer. Heel eerlijk en ontluisterend en tegelijk niet alleen treurig. Want Geiger doet iets heel bijzonders: hij ontdekte de meerwaarde van een brein in aftakeling. Namelijk: het legt onverwachte associaties en brengt prachtige zinnen voort, vol raadsels.

De ommekeer was het moment dat Geiger de kracht vond om niet meer tegen de ziekte in te gaan. Hij besloot om niet meer te willen dat zijn vader logisch denkt, en ging dus zonder voorbehoud mee in diens verwarring. Denkt vader dat hij thuis is bij zijn ouders, dan bevestigt de zoon dat. Vraagt de oude koning om te vertrekken, dan zegt de zoon dat hij dat waarschijnlijk wel kan regelen, als vader een beetje geduld heeft.

Wonderlijk liefdevolle gesprekken levert dit op. En de mogelijkheid om nog écht contact met zijn vader te maken, wat daarvoor niet lukte. Het bleef vermoeiend, hartverscheurend en moeilijk, maar door de donkerte kwam een lichtheid, die het leven voor alle partijen lang draaglijk maakte.
Gieger schreef met dit boek een stille ode aan zijn vader. Een man die in de tweede wereldoorlog ernstige mentale kwetsuren opliep en een leven lang probeerde daarmee om te gaan. Die een gezin stichtte en desondanks altijd een beetje op de achtergrond bleef. Iemand die in alle eenzaamheid en excentriciteit zijn steentje bijdroeg, tot aan het einde toe.

Kortom: een prachtig boek over liefde, familie en afscheid, dat me erg heeft ontroerd. Het was herkenbaar en toch mild, waardoor het me hielp ook de schoonheid te kunnen zien van een moeilijke periode in mijn leven.  

Leesclubvragen:

-        Waar heb jij afscheid van moeten nemen?
-        Welk beroep hadden jouw ouders en hoe bepaalde dat hun karakter?
-        Van welke moeilijke periode kan je achteraf de schoonheid zien?
-        Welk ritueel helpt jou bij verdriet?
-        Wie is jouw steun en toeverlaat in moeilijke tijden?

zondag 13 december 2015

Animal Farm – George Orwell



Motto: hoe een oud boek razend actueel kan zijn…

Hoe werkt macht? Wat gebeurt er als iemand, met goede bedoelingen plots de leiding in handen neemt? Hoe snel verwateren de hooggestemde gevoelens? En hoe belangrijk is communicatie in dat proces?

Ik hoor u gewoon zuchten aan de andere kant van het scherm: theetante, komaan, wat een zwaarwichtige kwesties allemaal! Voer voor geleerden, die er na lang en diep nadenken dikke pillen over kunnen schrijven. Vol moeilijke woorden, ingewikkelde schema’s en complexe grafieken. Ongetwijfeld doorwrocht, maar niet meteen iets waarvan een mens zegt: dat kan ik nou eens dagelijks mee aan de slag!

George Orwell moet dat ook geweten hebben, en daarom besloot hij deze belangrijke thematiek aan te snijden met een dierenfabel. De setting? Een kleine boerderij vol koeien, schapen, varkens en paarden. De intrige? De boer wordt verjaagd en de dieren nemen de macht over, in een soort van coöperatie. Vrijheid, blijheid, broederlijkheid boven! En dan gaat het mis. Want niet alle dieren zijn even gelijk, blijkt na een tijdje: de varkens blijken gelijker dan de rest. 

En dan wordt het pas echt boeiend: want de varkens zijn echte communicatiekampioenen. Spindoctors zouden we hen vandaag noemen. Met heel veel verve en zonder enige schaamtegevoel geven ze de waarheid een fikse draai. Wie eerst duidelijk als een vriend werd gezien, wordt plots een vijand, en als het zo uitkomst ineens weer een vriend. Verhalen uit de buitenwereld worden gefilterd en geïnterpreteerd in het voordeel van de leider. Regels en statuten worden ’s nachts aangepast, waarna men ontkent dat er ooit iets anders was afgesproken…

En zo verglijdt de idylle van de vrijheid al snel, en zijn de dieren uiteindelijk slechter af dan voorheen. Zonder dat ze dat zelf echt beseffen. Zoals een kikvors in een heet bad hebben ze niet gemerkt dat de temperatuur steeg tot dodelijke proporties.

George Orwell verpakte zijn kritiek op de Sovjetunie in een dierenverhaal. Redelijk doorzichtig trouwens, want een aantal passages uit de geschiedenis van de USSR zijn duidelijk herkenbaar. Het lot van Trotski bijvoorbeeld, of de mislukte industrialisatie.

Maar wat het boek vooral zo boeiend maakt, is de waarschuwing om open en oren toch vooral open te houden. Om kritisch te zijn voor de gangbare opinie, voor de media en de berichtgeving. Voor politieke correctheid en taboes die elke maatschappij kent. Een soort kortzichtigheid die een buitenstaander kan doorprikken, maar waar je o zo moeilijk de vinger op kunt leggen als je er middenin zit.

Orwell kon dat wel, en zijn inleiding op dit verhaal, waarin hij de pers in zijn eigen tijd met de neus op de feiten drukt, is fenomenaal! En doet een mens meteen ook twijfelen: hoe waar is alles wat ik zie en hoor? Wat is het werk van spindoctors? En, hoe spelen die subtiele en minder subtiele machtsmechanismen vandaag nog een rol?

Omdat een gewaarschuwd mens voor twee telt, kan ik u maar één ding aanraden: lees dit boek!

zaterdag 5 december 2015

Zeg het met koppen #Leesclubleuks



Vorige week bespraken we met de leesclub “Jij zegt het” van Connie Palmen. Een fantastisch boek dat zich niet eenvoudig laat samenvatten. Om de discussie wat aan te zwengelen, ontwierp ondergetekende weer een methodiekje waarvoor een mens slechts drie dingen nodig heeft: een krant, een schaar en een vleugje verbeelding.

Wat is het idee? Speur met het boek in je achterhoofd naar interessante woorden die je toevallig tegenkomt. Probeer daarbij te kiezen voor wat net niet evident is. Woorden dus die onrechtstreeks een band kunnen hebben met het verhaal, maar niet te makkelijk gelinkt kunnen worden. 

In dit geval zou het bijvoorbeeld een tikje flauw zijn als ik “dichter” had uitgeknipt, “zelfmoord” of “roddelpers”, wegens erg voor de hand liggend. Ik koos met andere woorden voor koppen die me een beetje prikkelden, waarvan ik voelde dat er ergens wel iets inzat, zonder dat ik er de vinger op kon leggen.

Op de avond zelf spreidde ik mijn uitgeknipte “schatten” uit op tafel en vroeg de anderen er één of meerdere woorden uit te kiezen die ze wilden gebruiken om het boek te bespreken. En de rest ging vanzelf: er ontstond discussie, er groeiden nieuwe inzichten en we zagen plots weer andere perspectieven. 

Eenvoudig en doeltreffend, zo hebben we het graag!