zondag 30 maart 2014

Lezen: het pauperparadijs


In elke familie leven er verhalen. Over heldhaftigheid, moed en doorzettingskracht. Over opa's die op slag verliefd werden op oma's, en over de cruciale rol die onze voorouders speelden in historische gebeurtenissen. En natuurlijk weten we wel ergens dat de tijd deze verhalen heeft opgeblonken. De mindere kantjes heeft weggepoetst. En dat de mantel der liefde heel wat aan het oog onttrokken heeft. Maar de verhalen zijn te mooi om niet verder te vertellen.

Dergelijke familiehistories maken ons, nakomelingen trots. Zelfs al hebben we er geen aandeel in. Want iets van de grandeur van onze voorouders zal toch in onze genen zijn blijven plakken, denken we. En dus geven we het verhaal weer door.

Zo leefde er in de familie van journaliste Suzanna Jansen het verhaal dat haar overgrootmoeder van rijke komaf was. Maar dat zij voor een katholieke man koos en door haar hautaine vader genadeloos werd verstoten. Het was een harde val, van zo'n hoge stoep! Maar de liefde was te sterk. En bovendien: haar trots was niet gebroken, allerminst!

Als de auteur een bidprentje van haar eigen oma, de dochter van het verstoten liefdespaar,  terugvindt, besluit ze in het verleden te gaan spitten, en te kijken of dit romantische verhaal ergens op waarheid berust. Al snel blijkt dat de ware toedracht helemaal anders in elkaar zit, en dat het verhaal een stuk tragischer is dan verwacht.

Susanna's speurtocht voert haar immers als snel naar Veenhuizen in Drente, waar in het midden van de 19de eeuw een "pauperparadijs" werd gesticht. Een soort goed bedoelde heropvoedingsinstelling voor de arme medemens. Waar zij met noeste arbeid, reinheid, rust en regelmaat zichzelf weer zouden vinden. En zo de maatschappij zouden dienen.

Dit ideaal ging al vrij snel onderuit. Wegens geldgebrek en onvermogen. Maar het "gesticht" bleef en generaties lang bleef Susanna's familie ermee verbonden. Eerst als bewaker, maar al snel als "verzorgde". Het is een schrijnend verhaal, van armoede die generatie op generatie wordt doorgegeven. En de uitzichtloosheid van de paupers aan de onderkant van de maatschappij.

De familie telde zwakke mannen die ten prooi vielen aan de alcohol, en sterke vrouwen die telkens opnieuw probeerden hun bestaan op te bouwen. Het boek geeft goed aan hoe dat vroeger ging. Een rijk scala aan religieuze instellingen bood hulp. Maar de arme in kwestie moest daar wel steeds om vragen en smeken. Van een "recht" was nog geen sprake.

De auteur gaat aanvankelijk als een journalist te werk en analyseert nauwgezet de historische context. Naarmate de eigen tijd dichterbij komt krijgt ze het steeds moeilijker. Lezen over een overgrootvader die meermaals als landloper werd opgepakt is één ding, maar de verslagen nalezen over de harde jeugd van haar eigen moeder, valt haar duidelijk zwaar.

De twijfel, de afkeer en de droefheid geeft ze eerlijk weer. En dat is lovenswaardig. Want door dit verhaal op te schrijven biedt ze ons een blik op de verborgen geschiedenis van de arme. Een verhaal dat ons eraan herinnert hoe goed we het nu hebben. Maar ons tegelijk doet beseffen dat armoede ook vandaag om ons heen is. Alleen minder zichtbaar dan voorheen.

Een boek dus dat mijn blik heeft veranderd. En dat me nog lang zal bijblijven.


vrijdag 28 maart 2014

Doen: de grote ontbijtquiz



Het "ontbijt grande luxe" op zondag is bij ons een begrip
Met een eitje, een versgebakken broodje
(en een kopje thee)
Maar deze keer gingen we er ook nog eens bij quizzen!
Juicht en jubelt alom!

Maar even concentratie voor de eerste vraag: 
wat had er zonder Christoffel Columbus niet op tafel gestaan?
(Wie het weet mag het zeggen)




Ja, ja, choco
(voor Vlaamse kindjes echt de basis van elke maaltijd)
Dankuwel Christoffel!

Diezelfde Columbus had ook nog een raadseltje:
Hoe kan je een ei rechtop zetten, zonder hulp

(en de kindjes maar proberen)


Juist! dàt was het ei van Columbus!
(slim hoor)


Door naar de volgende vraag:
Wat is de voorloper van onze koelkast (een pittige vraag)

Tadadada!




Ja, ja, pekelen met zout, of inmaken
Dat was de boodschap zonder koelkast
Wéér iets bijgeleerd

En tot slot nog een spannende vraag:
Welk eten op tafel komt van dezelfde plant als drugs?



Ja, ja, maanzaad en opium
Ze zijn verwant
Oppassen dus met die broodjes!

Ik wens u dit weekend heel veel smakelijks aan de ontbijttafel!

woensdag 26 maart 2014

Zoeken: iets uit je eerste levensjaar


Handgemaakt, met liefde (al weet ik niet door wie)

Hoe ze heet weet ik evenmin.
(maar het zal wel Fientje, Mientje, Sientje , of zoiets geweest zijn - zo heetten al mijn poppen)

Mijn moeder bewaarde dit popje nauwkeurig in een speciale doos
Mijn dochter vond haar op zolder, en heeft nu een nieuwe vriendin!

Een oude, naamloze vriendin
Want het eerste voorwerp in mijn bestaan, is een popje dat ik me niet herinner....


zondag 23 maart 2014

Lezen: The luminaries

Lid zijn van een boekenclub is vaak een zegen. Maar soms ook een vloek. Vooral als het boek lijvig is, het Engels behoorlijk pittig en je door allerlei gezelligs plots heel weinig leestijd hebt. Vorig weekend luidde dan ook de alarmbel. En dus ging ondergetekende over tot een strak en asociaal regime. Lezen en theedrinken werden elk uur afgewisseld met een stukje haakwerk ter ontspanning der grijze cellen. Dit marsritme wierp vruchten af, want het boek is uit! En zo kon ik woensdag dus met opgeheven hoofd naar de leesclub, wel zo prettig.

Daar bleek al snel dat niet iedereen het boek had uitgekregen. Maar dat iedereen het wel een fijne leeservaring vond, met ups en downs. Voor ik verder ga, misschien even proberen het complexe verhaal te schetsen, zonder iets te verklappen natuurlijk.

Dit verhaal speelt in Nieuw Zeeland, op het einde van de negentiende eeuw. Er is goud gevonden in de rivier en al snel stromen Europeanen toe, op zoek naar een nieuwe start, en naar "de kleur" oftewel: het goud. Het is een ruwe maatschappij, vol mannen met goudkoorts. Waar men elkaar soms het licht in de ogen niet gunt, en iedereen droomt van een gouden vondst.

Dan gebeuren er op één nacht een aantal raadselachtige zaken. Een kluizenaar wordt vermoord, een miljonair verdwijnt en een hoer wordt zwaar bedwelmd door opium op straat teruggevonden. Wat verbindt deze drie personen met elkaar? En welk web van intriges gaat er schuil achter hun lotgevallen? Twaalf mannen zoeken het uit, elk met hun eigen agenda....

Het wordt een lang verhaal, dat krioelt van de bonte personages, van onverwachte plotwendingen en spannende gebeurtenissen. Als een draaikolk word je meegesleept in steeds diepere lagen van het verhaal. Uiteindelijk blijkt alles met alles verbonden te zijn, en zo hebben we het graag!

Toch hebben we tijdens het lezen van dit boek een aantal dieptepunten gekend. Het eerste deel is immers erg taai: met op elke pagina wel een ander personage en heel veel  nieuwe begrippen. Handigheidshalve vat de hoofdpersoon alles even samen op het einde van deel één: geen overbodige luxe.

Daarna volgde een euforische fase: eens het verhaal vaart krijgt, kan je het boek moeilijk wegleggen en sleept het je mee in de kleurrijke wereld van de kolonisten. Je duikt onder in een Chinese wijk, rommelt tussen de flesjes van een betweterige apotheker en onderzoekt de luxe kledingkast van een prostituee. Ook schuif je aan tafel in een stemmige herberg, maakt je handen vuil in de modder op zoek naar goud en glijdt weg in een alles vervagende opiumroes.

Alles werkt toe naar een gigantisch spannende finale,...maar die kwam er wat ons betreft niet. Op het einde lijkt de auteur de draad helemaal kwijt te zijn. Het is net of ze nog wat losse blaadjes met probeersels op haar bureau had liggen en dacht: "kom, die bind ik ook maar even in". Heel jammer. Het prachtige verhaal wordt zo afgeraffeld en dat was voor alle leesclubleden toch een ontgoocheling. We speculeerden waarom dit zo was gegaan: is het omdat de schrijfster nog jong is (1985), omdat het boek anders té dik zou worden en niet meer verkoopbaar zou zijn? Omdat een deadline lonkte?

Ondanks de sisser op het einde, vonden we het wel een heerlijk boek. Dat de vergelijking met The Quincunx van Palliser kan doorstaan (al weet die wel de draad tot het einde toe in handen te houden). En het riep ook herinneringen op aan het prachtige De Kleur van Rose Tremain, over dezelfde thematiek.

Toch geen boek om weg te gooien dus. Want na lezing kunnen er zeker nog anderen plezier van hebben, zoals u ziet....


donderdag 20 maart 2014

5 redenen om deze blog te (blijven) volgen

1. Vreest niet: de leestips blijven. Dit weekend pakken we zelfs echt uit met The luminaries van Eleanor Catton. Da's niet min, toch? Handigheidshalve (en eenvoudigheidshalve) zetten we voor een boekentip "lezen:", dan kan je de rest overslaan.

2. Maar dat is ook een beetje jammer, want het belooft nog heel leuk te worden hier bij theetante. Een nieuw levensjaar lonkt en dus geef ik mezelf de opdracht verhalen in mijn eigen huis te ontdekken. Denk: historische sensaties en persoonlijk gemijmer. En bovendien: je kan gewoon meedoen!

3. Elke week neem ik een doodgewoon voorwerp onder de loep, op zoek naar het verhaal erachter. Een eerste probeersel staat hieronder, over de speelkaart. Verbazingwekkend wat je allemaal ziet als je goed kijkt! Maar misschien zie jij nog wel veel meer?

4. Ik daag mezelf ook uit met een rare vraag. Wat is het meest ouderwetse wat ik in huis heb? Wat komt er van heel ver? Telkens met een antwoord natuurlijk. En ik ben ook heel nieuwsgierig naar jullie vondsten.

5. En als ik onderweg een gek woord tegenkom, een gouden tip of iets anders leuks, dan gooi ik het er voortaan gewoon op. En dat geldt ook voor jullie: reacties zijn meer dan welkom!

Kortom: als morgen mijn veertigste levensjaar aanbreekt, heb ik heel wat om naar uit te kijken!

Doen: in de kaarten kijken!



Men neme: een stel hangerige kinderen 
een zonloze woensdagmiddag.
 Een paar frisse blikken 
en een stapel doodgewone kaarten.



 We vielen van de ene verbazing in de andere. 
Want zo gewoon bleken die kaarten helemaal niet te zijn....

Zo ontmoetten we een Engelse Queen en een Franse Dame. 
(er is ook nog een Nederlandse variant, maar die heb ik niet in huis!)



Tussen alle gekroonde hoofden met baarden, scepters,  
norse  blik en stoere borstkas
ontdekten we plots Koning David,
 met harp! 



(Er zou ook nog een Julius Caesar 
en een Karel de Grote verstopt moeten zitten, 
net als de heldhaftige Alexander.)

Daarnaast stelden we vast dat de boeren helemaal zo boers niet waren, 
en ook lang niet altijd "boer" worden genoemd. 
Wel "valet" of "jack".



De tekeningen dateren al uit de zestiende eeuw 
en gebruiken maar drie kleuren: geel, rood en blauw. 

De jokers kwamen er pas in de negentiende eeuw bij, 
gek ideetje van de Amerikanen. 
(de kinderen vinden hen eng, dus geen foto)


 Tot slot nog een treurig detail: 
in een kaartenhuwelijk is de communicatie 
vaak éénrichtingsverkeer



Maar gelukkig zijn er nog vriendinnen!






En zo zijn we erg nieuwsgierig geworden naar 

Wie ondertussen graag meer wil weten 
over de boeiende historie van de speelkaart,
kan hier terecht.

zondag 16 maart 2014

De verwoording: Sint Juttemis

Motto: elk woord heeft een verhaal!

De ochtendspits! Dagelijks drama van de bovenste plank. Mede omdat de dochter doorgaans treuzelt, mijmert, staart. Weinig onderneemt. En vooral: niet eet! Dus riepen we deze week radeloos uit: "Als we moeten wachten tot ze gegeten heeft, dan moeten we wachten tot Sint Juttemis!"

Maar, wie is dat dan Sint Jutte? Een zalige zonder feestdag. Een heilige zonder haast! En zonder agenda. Aan te roepen bij ongeduld. Tijdens oneindige wachtstondes aan bushaltes. Bij acuut geval van ijsberen.

Volgens ons een vrouwelijke heilige, van Scandinavische origine. Ijzig kalm, weet u wel. Zonder horloge, en zonder zenuwen. Maar met meditatieve kalmte. Serene stiltes alom.

Kortom: een heilige die een stressvolle ochtendspits toch van een glimlachje voorzag. En dat is op zich een waar mirakel! Dus, lieve Sint Jutte, sta mij ook de volgende drukke werkweek bij!

zondag 9 maart 2014

De kunst van het voorlezen: Julia's reis


De voorbije week was het krokusvakantie. En wat voor eentje! Vol zonneschijn en lentebriesjes. Onze twee katten gingen er zowaar heel vrolijk van rondspringen in de tuin. En wij ook. Al namen wij daarbij meteen schoffel en spade ter hand. Want na een donkere, maar barmhartige winter had weer heel wat onkruid de kop op gestoken. En wij trokken dus ten strijde tegen dit gespuis, terwijl het allereerste vlindertje voorzichtig voorbij fladderde.

Ander gefladder kwam van de kinderen, die aangestoken door de lentevreugde vol enthousiasme aan het improviseren sloegen. Met bezems, emmers en paraplus staken ze een ietwat vreemde theatervoorstelling in elkaar. En een hernieuwde kennismaking met het fenomeen piano leidde dan weer tot heel wat vrolijke klanken (met onze excuses aan de buren).

Geen wonder dus dat moeder, kroost én katten na een dag lang plezierig de lente vieren tamelijk moe op de bank neerploften. De verleiding was bijzonder groot om dan maar te gaan zappen. Een wel erg bijzondere remedie weerhield ons echter van een dergelijk vergrijp. Want wij lazen een boek, lekker bijeengeknuffeld onder een dekentje, beleefden we ademloos het ene avontuur na het andere. Daarom deze week eens een leestip voor de jeugd: maar wel eentje met heel veel sterren...

Julia is een leuk meisje van 12 die goed kan tekenen en schilderen. Op een dag ontdekt ze per toeval dat ze een bijzondere gave heeft. Als ze een schilderij aanraakt (en dat mag natuur lijk NOOOIIIT in een museum hè) maar goed, als ze dat per ongeluk doet, belandt ze pardoes in het verleden. "met haar gat in de boter" zoals men hier in Vlaanderen pleegt te zeggen, want Julia komt bij de grootste kunstenaars uit de wereldgeschiedenis terecht.

Zo belandt ze in Amsterdam waar ze kennismaakt met een knorrige Rembrandt; later komt ze terecht aan het Spaanse hof waar Velasquez net de hofdames aan het schilderen is. Andere tijdreizen voeren haar naar het atelier van Leonardo da Vinci, op een mistige expeditie met Turner, in de balletzalen van Degas en aan het strand van Dali.

Wat een avonturen, en wat een spannend verhaal. Maar ook: wat een fantastische eerste kennismaking met de kunstgeschiedenis. Want, ijverig als wij zijn, zochten wij steeds de betrokken schilderijen op en bekeken ze met volle aandacht. Om daarna heerlijk verder te lezen (en ons af te vragen hoe Julia ooit in haar eigen tijd zou belanden).

Een prachtig boek! Een goed verhaal en een blijvende impact, daar ben ik zeker van. Rembrandt, Velasques en de anderen zijn geen vreemden meer, maar vrienden, zoals mijn dochter het uitdrukte. En dat smaakt naar meer, blijkbaar.

Want nu wordt er gesmeekt om nog eens naar het museum te gaan. Om al die kunst in het echt te gaan bekijken. Voorlopig zit een reisje naar het Rijksmuseum, het Louvre of Madrid er helaas niet in. Dan maar opnieuw reizen in een verhaal, dachten wij, en zo trokken we eensgezind naar de boekhandel voor deel twee: Julia's Verdwijning, en zijn we ondertussen te gast bij Van Gogh.

Nee, wij zijn nog lang niet uitgelezen (voorlezen gaat traag) maar we genieten wel volop. Voor ons mag het nog hééééél lang duren voor dit boek uit is.