woensdag 26 juni 2013

Forever young?



Zaterdag is tante weer eens gaan dansen. Jubeldejubel. O, de ware dancing queen in ons kwam helemaal boven. Dit ondanks meewarige blikken van jonge luiden aan de zijkant. En ondanks stramme leden en houterige pas  ’s anderendaags: het was heerlijk.

Neuh, ouder worden is voor ons niet zo’n last. De kraaienpootjes rond onze ogen zijn immers lachrimpeltjes, beste lezer! Geen probleem dus. Ok, we besmeren die dagelijks kwistig met nachtcrème, want we willen natuurlijk wél in schoonheid oud worden. Maar eeuwig jeugdig, strak en dun blijven, dat hebben we al lang opgegeven, gelukkig. 

Ouder worden heeft immers voordelen. We hebben al wat achter de rug, relativeren beter en bouwden zowaar wat levenskennis op. En dat merk je vooral als je een boek herleest: plots identificeer je je met andere personages dan voorheen en vallen andere verhaallijnen je op. Alsof je de wereld met andere ogen bekijkt.

Deze week kwam het bovenstaande wonderwel samen in ons lectuurpakket. Want na enige teleurstellende uren met hedendaags werk, doken we opnieuw in een klassieker van formaat. En al na een blad of twee werden we meegesleept door het fantastische verteltalent van Oscar Wilde.

Voor wie het niet zou kennen: het boek gaat over een knappe, ongerepte en vooralsnog onschuldige jongeman, genaamd Dorian Gray, die zijn portret laat schilderen. Getroffen door de schoonheid ervan, wenst hij dat hij altijd zou kunnen blijven wie hij is en dat het portret in zijn plaats oud zou worden.

Sommige wensen kan je beter niet hebben, zo blijkt, want deze komt uit. Dorian raakt op het slechte pad, geeft zich over aan feesten, braspartijen en bedrog, breekt menig vrouwenhart en trapt op menig herenziel. Maar geen enkel verdorven trekje ontsiert zijn gelaat, geen enkele buikvorming is te bespeuren, geen wijkende haarlijn, geen bloeddoorlopen oogbol. Het schilderij daarentegen zet het morele en lichamelijke verval ongenadig in de verf. Dorian wil dat natuurlijk niet weten en verstopt het schilderij op zolder, om schaamteloos hedonistisch door het leven te dartelen. 

Hoewel dit boek uit 1891 stamt, is het zeer fris en geweldig meeslepend. Oscar Wilde zit niet verlegen om one liners en zeer veel zinnen uit het boek zijn dan ook perfect twitterbaar! Weelderige decors, doortrapte karakters en somptueuze banketten: het boek is er vol van. Een pleidooi voor ongeremde passie en genotszucht, zoals men na het verschijnen ervan dacht?

Geenszins, want het loopt niet goed af met onze Dorian. Schoonheid en morele hoogstaandheid zijn geen synoniemen, zo merkt hij al snel. Het boek bevat een aantal indrukwekkende passages waarin Dorian lijkt te vatten dat hij niet op de goede weg is. Helaas weet zijn gewiekste vriend Henry hem telkens weer om te praten. Subtiel, doortrapt en eigenlijk: geméén. De psychologische bocht die Dorian neemt in deze hoofdstukken is werkelijk magistraal omschreven: wat mensen zichzelf met drogredeneringen allemaal wijs kunnen maken.

Ja, het was smullen van dit boek en we hebben expres extra traag gelezen. Om de fantastische zinnen beter te laten doordringen en om tussendoor verder na te denken over Dorians pogingen zijn wandaden te ontkennen. Ooit lazen we dit boek als verplichte kost op de universiteit, en waren we zelf jong en onbezonnen. Toen was het vooral een mooi verhaal. Nu, na heel wat watertjes te hebben doorzwommen heeft dit boek voor ons zoveel meer diepgang gekregen. Het was genieten van de eerste tot de laatste pagina! 

Kortom: neem af en toe eens een oudje ter hand: want, het zijn niet alleen de jonge, hedendaagse boeken die de moeite waard zijn!

zondag 16 juni 2013

Op de bres voor cultuur



Wij voeren een permanente strijd tegen de barbarij van videogames en olijke popdeuntjes. Een bitter gevecht tegen de alom heersende commercialisering, verglittering en pastelkleurisering van onze samenleving. Ja, wij breken een lans voor erfgoed, cultuur en diepzinnigheid. En dat doen we door onze arme kinders:

  • Mee te slepen naar een museum (vandaag nog: Middelheim)
  • Voor te lezen uit Griekse mythologie (de boeken van Kramer zijn een aanrader)
  • Artistiek verantwoord te laten knippen en plakken (leve pinterest voor de inspiratie)
  • Klassieke muziek door de woonstede te laten schallen (hetzij via de radio, hetzij life: alle eer voor de bibliothecaris-pianist)

Het is waarschijnlijk behoorlijk traumaverwekkend voor de hedendaagse schoolgaande jeugd, maar het is goed bedoeld. Want in een woeste wereld vol geschetter en gejubel, hopen wij hen te wapenen tegen een waterval aan onbenulligheid. En af en toe een deuntje op de piano is wel zo vrolijk, vindt u niet? Al is die van ons enigszins krakkemikkig en blijft één toon onherstelbaar vals hangen. Ook dat heeft zijn charme, moet u maar denken.

In het boek dat we deze week lazen, spelen de strijd tegen culturele barbarij en een aftandse piano eveneens een glansrijke bijrol. Dat viel ons jaren geleden al op toen we dit boek voor het eerst lazen. Maar nu wonnen we het via leestweeps, en dat behoeft natuurlijk een tweede lezing. 

De Stille kracht gaat voornamelijk over de ondergang van een Nederlandse resident die zich de woede van de lokale bevolking op de hals haalt en hiervoor op ongrijpbaar mysterieuze wijze wordt gestraft. Beklemmend van sfeer, bezwerend en kippenvel-verwekkend, dat hoofdverhaal, vol voodoo en vervloekingen. En een perfecte illustratie van het idee dat een mens er met rationaliteit alleen niet komt.

Maar wij willen vandaag vooral even hulde brengen aan Eva, een personage naar ons hart, en een prachtig nevenverhaal in de roman. Zij is het kind van artistieke Haagse ouders en belandt vol goede bedoelingen in Indonesië. Vastbesloten om de schoonheid van dit land te ontdekken, gaat ze actief aan de slag om er cultuur te brengen. Met soirées vol tableaux vivants, dichtkunst en toneelspel. En een piano, die menig aardig zangavondje zal opluisteren.

Maar de hitte en de vochtigheid eisen hun tol. De piano raakt ontstemd, het Europese behang bladdert af, insecten doen zich te goed aan Haagse tapijten en Eva begint te twijfelen. Want, wat is er nu eigenlijk mooi aan dat verre, hete land? En hoe weinig cultuur valt er te brengen in een wereld vol ambtenaren. 

Doelgericht zijn ze, hardwerkend en plichtsbewust, maar ook te moe en te ongeïnteresseerd in ware schoonheid, in literaire kracht of sprookjesachtige decors. Er is geen tijd voor diepgang, voor oprechte aandacht en verwondering, want de carrière gaat boven alles. En Eva raakt ontmoedigd, depressief, of – zoals ze het zelf benoemt – in een staat van “spleen”.

Hoe langer we erover nadenken, hoe belangrijker de rol van Eva in dit verhaal wordt. Zij heeft alles in zich om de brug te slaan tussen de Javaanse bevolking en de Nederlandse ambtenaren. Gevoelig als ze is voor schoonheid, mysterie en rituele zeggingskracht. Maar, ze hangt te sterk af van haar Europese ideaalbeeld, en de inheemse cultuur is haar te vreemd. Uiteindelijk neemt ze dan ook een drastisch besluit: ze gaat terug naar Europa, naar een culturele scène waar ze wel mee uit de voeten kan.

Droevig en pakkend, dit verhaal van Eva. En alleen daarom al een reden om “De stille kracht” eens te lezen. Dit Couperusjaar is er het goede moment voor, waar wacht u nog op?

woensdag 12 juni 2013

Een intelligent vakantieboek



Schijn bedriegt. Want, nee, het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn. Zelfs niet ten huize theetante. De blijde kinderschaar vliegt elkaar op tijd in stond immers flink in de haren. Harde verwijten, bliksemende ogen, rake klappen. En uiteindelijk het obligate gehuil. Voor de moeder in kwestie is het al knap lastig om binnen een redelijke termijn de tranen te drogen en gillende kroost het zwijgen op te leggen. Maar dan is er nog de schuldvraag.

Want, ja, wie is er begonnen? Waarop twee kinderen met trillende wijsvingers naar elkaar wijzen. En verontwaardigd naar elkaar blikken. Tja, als ouder kan je het dan wel schudden. Want, wie heeft er nu gelijk? De ervaring leert dat een moeder deze klip beter omzeilt. De waarheid in het midden laat. Kalmte bewaart en de strijdende partijen elk een andere kamer toewijst. Want hoe de vork in de steel zit, geen mens die daar nog achter komt.

Het was dan ook met herkenning en gegrinnik dat we deze week, uitgestrekt op een strandstoel, dit vakantieboek lazen (en het u bij deze van harte aanbevelen)

We bevinden ons op de Canarische eilanden, alwaar het Duitse stel Sven en Antje de drukte is ontvlucht. Ze verhuren er vakantiewoningen en Sven geeft duiklessen aan toeristen. Ooit was hij een briljante rechtenstudent, maar na een incident heeft hij besloten niet meer te oordelen. Noch over mensen, noch over situaties. Zich niet mengen,zich  nergens iets van aantrekken. En dat lukt vooral goed in de stilte onder water.

Maar dan komt het jetsetkoppel Theo en Jolante logeren. De schrijver en de soapster. Sven is hun permanente gids, boven en onder water. En al snel raakt hij helemaal betrokken bij deze turbulente relatie. Zozeer zelfs dat er brokken vallen. En gewonden. En verwijten wederzijds. Maar, hoe zat het nu echt?

In het boek neemt Sven het woord, afgewisseld met dagboekfragmenten van Jolante. Waar hun verhaal aanvankelijk parallel loopt, begint hun versie van de feiten steeds meer te verschillen. Aanvankelijk denk je nog dat Sven de waarheid vertelt en dat Jolente een fantast is, zo’n sterretje zonder realiteitsbesef. Maar gaandeweg denk je toch: is dat wel zo? Is die Sven wel zo’n sympathieke kerel? Zit er niet meer achter? Wie spreekt nu echt de waarheid?

Dit boek heeft wel iets van het diner of zomerhuis metzwembad van Koch. Al zijn de hoofdpersonen minder verdorven, er zit een gelijkaardige “turn” in die ervoor zorgt dat je de hoofdpersonen anders gaat bekijken. Heel knap gedaan. Net als bij Koch zit er ook heel wat ironisch geformuleerde maatschappijkritiek in. Waar je bij moet glimlachen, en die af en toe ook wat grimmig is.

Juli Zeh wordt tegenwoordig de hemel ingeprezen als een grote literaire ontdekking. Nog net de nobelpijs niet gewonnen, maar toch: grote klasse. Neem van ons aan: dat is overdreven. Maar dit is wel een ideaal “intelligent vakantieboek”. Ontspannend, kritisch, met vaart en humor. En ook eentje die je toch even aan het denken zet. Over de waarheid, over het leven en over de vraag of het mogelijk is om “niet te oordelen” zoals Sven zich heeft voorgenomen. 

Kortom: op zoek naar een echt vlot lezend boek dat toch niet te flauw is? Ontspannend, maar dat je toch ook aan het denken zet? Wel, beste lezer, Nultijd van Juli Zeh is het antwoord!

zaterdag 8 juni 2013

Reizen en lezen (of was het andersom?)



Liefhebbers van de klassieke oudheid, van reisverhalen en van de sixties opgelet: vandaag bespreken we werkelijk een fantastisch boek!


Wat zijn het heerlijke avonden! Tot laat zitten we in de tuin op het terras bij de lavendelstruiken. We drinken thee bij het licht van de ondergaande zon. Een citronellakaarsje houdt opdringerige insecten uit de weg, maar af en toe komt een verbaasd katje even kijken wat we aan het doen zijn. Verstrooid delen we een aai uit, of nemen een slok. Want we zijn ver weg, zowel in de ruimte als in de tijd.


We bevinden ons in Libië, in de jaren 60. De avond is gevallen en de schrijver leest op een terras, terwijl wierook brandt en de krekels zingen. Hij geniet van thee van verse munt en van het ruisen van de branding. Maar ook hij is diep verzonken in een boek. Zijn reisgezel is namelijk Herodotos. En die verhaalt meesterlijk hoe de Grieken het ooit van de Perzen wonnen. Door heldenmoed en dadendrang. Maar ook door listigheid van de goden en zelfs door toeval.

Kapuscinski (1929-2007) was een Pools journalist die vanaf de jaren 60 de wereld rondreisde om verslag uit te brengen van het leven in communistisch China, van de situatie in India en vooral van de onafhankelijkheidsstrijd in Afrika.  Hoe ver hij ook reisde en hoe vreemd de nieuwe omgeving waar hij terecht komt ook is, één constante reist steeds mee: het boek De historien van Herodotos.

Kapuscinski laat ons proeven van de prachtige verhalen over wrede Perzisische vorsten als Xerxes, Cyrus en Darius. Hij laat ons kennismaken met boeiende analyses, wonderlijke gebeurtenissen en schitterende beschrijvingen van Herodotos. De eerste, echte historicus. Iemand die op onderzoek uitging, die bronnen opspoorde, en met veel kritische zin bekeek: wat weten we zeker? En wat is verzinsel?

En zo wordt Herodotos, de eerder toevallig inscheepte op Kapuscinski’s eerste reis, uiteindelijk een soort lichtend voorbeeld voor de 20ste eeuwse journalist. Die net als hij tijd wil maken om naar mensen te luisteren. Om hun tradities en gebruiken te leren kennen. En zo dieper te graven dan een vluchtige omschrijving van wat losse feitjes.

Een boek dus met vele lagen. Dat ons enerzijds veel leert over de wereld tussen pakweg 1958 en 1979. En anderzijds een stevige opfrissing van de oudheid is. Waar Skyten de Perzische koning tot wanhoop drijven door zich steeds maar weer te verstoppen. Een wereld waarin de mens zijn lot nooit kan ontlopen en waarin wraak alom aanwezig is.

Een rijk boek, met heel veel sprongen in de tijd, veel thema’s en veel couleur locale kan druk en chaotisch worden. Maar Kapuscinski is een fantastische verteller. Het is alsof je met hem op een zomeravond een glas wijn drinkt en ondertussen ademloos naar hem luistert. Wegdroommateriaal om thuis een beetje te reizen!

 PS. Met dank aan onze mama, die ons op het spoor van Kapuscinski zette. Zij las een van zijn boeken over Afrika en was onder de indruk van zijn verteltalent. Dat wordt boeken ruilen de volgende keer dat we elkaar zien!

zondag 2 juni 2013

Over goede gidsen en vertellers vol passie



De beste manier om iets te leren is je op sleeptouw te laten nemen door iemand die er veel van af weet. Een gepassioneerde expert, zullen we maar zeggen. Iemand die de kneepjes beheerst, de binnen weggetjes kent en je enthousiast meeneemt in zijn wereld.

Dat merkten we een paar weekends geleden weer, toen we met een groep vrienden neerstreken in de Haspengouw. Een wondermooie streek. En onverwacht nog vol appelbloesems. Een jeugdige, maar tegelijk ervaren bio-boer nam ons mee de serre en de boomgaard in. En vertelde eindeloos meeslepend over knoppen en teelten. Over snoeien bij volle maan (dan zitten de sappen hoog in de plant) en over kleine scheutjes een kans geven. We luisterden geboeid. En al zien we ons niet bij volle maan met een snoeimes rondsluipen, we staken er toch veel van op.

Mensen met passie zijn heerlijk om naar te luisteren. En zij wijzen je moeiteloos de weg. Precies daarom is ondergetekende al een jaartje “in de leer” bij een collega, die bijna alles weet over graphic novels. Onze vraag: leer me dit genre kennen, was aanvankelijk verrassend, maar ondertussen krijgen we regelmatig een boekwerkje toegeschoven. En zo ontdekken we langzaamaan onze eigen smaak.

Deze week kregen we de bundel “ de dagelijkse worsteling” mee naar huis. Een zware titel, zou je denken, en als ik u vertel dat de hoofdpersoon zo ongeveer de hele tijd in therapie is, dan holt u nu wellicht gillend weg. Maar, niet doen, want dit is echt een ontroerend en ook best vrolijk boek. 

Samenvatten is haast ondoenbaar, maar vooruit, we doen een poging. De hoofdpersoon, Marco, is een fotograaf. Hij worstelt met het leven. Vooral de relatie met zijn ouders en zijn broer is moeizaam. Echt gepraat wordt er niet, en dus begrijpen ze elkaar amper. Gaandeweg komt hij erachter wat zijn vader als jonge militair heeft meegemaakt. En hoe diens trauma uiteindelijk op heel het gezin drukt.

Langzaamaan groeit het begrip voor zijn vader en voor diens generatie. En ziet hij hoe zijn vader ook positieve dingen in zijn leven heeft gebracht. Zijn liefde voor dieren bijvoorbeeld, of zijn oog voor fotografie. Uiteindelijk was zijn vader ook een goede gids, die Marco de passie voor het beeld heeft bijgebracht. Zonder belerend te zijn, maar heel natuurlijk, door samen met hem op de knieën te kruipen en een slakje te bekijken, bijvoorbeeld. Uiteindelijk besluit Marco de wereld van zijn vader vast te leggen, een leven dat dreigt te verdwijnen in snel veranderende tijden.

Mooi hoe Larcenet dagelijkse, luchtige passages en diepere filosofische overwegingen visueel afwisselt. De ene wereld is vol kleur en los getekend. De diepgravender stukken zijn minutieus uitgetekend in zwart-wit en zitten vol prachtige zinnen. Een boek over beelden in beelden vatten levert een wonderlijke leeservaring op.

Kortom: een prachtig boek over vasthouden en loslaten en over hoe generaties elkaar beïnvloeden en kunnen afstoten. De moeite waard dus om een avondje aan te besteden. En er dan nog lang over na te denken!